Audyt energetyczny: Obowiązek prawny dla firm i klucz do dofinansowań dla każdego
- Audyt energetyczny to szczegółowa ekspertyza wskazująca rozwiązania modernizacyjne, różniąca się od świadectwa charakterystyki energetycznej, które jest "dowodem osobistym" budynku.
- Duże przedsiębiorstwa mają obowiązek cyklicznego audytu co 4 lata, a za jego brak grożą kary do 5% rocznego przychodu.
- Od października 2026 roku obowiązek audytu obejmie również firmy MŚP, których roczne zużycie energii przekroczy 10 TJ.
- Dla właścicieli domów i wspólnot mieszkaniowych audyt jest zazwyczaj dobrowolny, ale staje się warunkiem uzyskania najwyższych dofinansowań na termomodernizację (np. z programu "Czyste Powietrze" czy Premii Termomodernizacyjnej BGK).
- Koszt audytu dla domu jednorodzinnego to ok. 1000-2500 zł, a jego ważność wynosi 10 lat.
Świadectwo charakterystyki energetycznej: "Dowód osobisty" Twojego budynku
Zacznijmy od podstaw. Świadectwo charakterystyki energetycznej to dokument, który określa zapotrzebowanie budynku na energię niezbędną do jego użytkowania, czyli ogrzewania, wentylacji, przygotowania ciepłej wody użytkowej, chłodzenia oraz oświetlenia. Jest to swego rodzaju "dowód osobisty" nieruchomości, który informuje o jej klasie energetycznej. Świadectwo jest obowiązkowe w Polsce przy sprzedaży lub wynajmie nieruchomości, a jego celem jest informowanie potencjalnego nabywcy lub najemcy o przewidywanych kosztach eksploatacji związanych z zużyciem energii. Warto wiedzieć, że od 2026 roku zostanie wprowadzona nowa, bardziej szczegółowa skala klas energetycznych od A+ do G, co jeszcze precyzyjniej określi efektywność energetyczną budynków.
Audyt energetyczny: Szczegółowa mapa drogowa do oszczędności
Audyt energetyczny to znacznie bardziej szczegółowa i kompleksowa ekspertyza niż świadectwo charakterystyki energetycznej. Jego głównym celem jest identyfikacja możliwości zmniejszenia zużycia energii w budynku oraz wskazanie konkretnych rozwiązań modernizacyjnych, które przyniosą największe oszczędności. Audytor analizuje stan techniczny budynku, systemy grzewcze, wentylacyjne, izolację oraz inne elementy wpływające na zużycie energii, a następnie przedstawia rekomendacje wraz z szacunkowymi kosztami ich wdrożenia i przewidywanymi oszczędnościami. Audyt energetyczny jest dokumentem, który w przeciwieństwie do świadectwa, jest wymagany tylko w ściśle określonych przypadkach, o czym opowiem za chwilę.
Kluczowe różnice w pigułce: Cel, zakres i obowiązek prawny
Aby jeszcze lepiej zrozumieć, czym różnią się te dwa dokumenty, przygotowałam krótkie porównanie. Często widzę, że te pojęcia są mylone, dlatego tak ważne jest ich rozróżnienie.
| Cecha | Audyt energetyczny | Świadectwo charakterystyki energetycznej |
|---|---|---|
| Cel | Wskazanie konkretnych rozwiązań modernizacyjnych w celu zmniejszenia zużycia energii i poprawy efektywności. | Informowanie o zapotrzebowaniu na energię i klasie energetycznej budynku. |
| Zakres | Szczegółowa analiza techniczna budynku i systemów, propozycje usprawnień, szacunki oszczędności i kosztów. | Obliczenie wskaźników energii użytkowej, końcowej i pierwotnej, określenie klasy energetycznej. |
| Obowiązkowość | Obowiązkowy dla dużych przedsiębiorstw (od 2026 r. także dla MŚP z wysokim zużyciem energii) oraz warunek dofinansowań. | Obowiązkowy przy sprzedaży lub wynajmie nieruchomości. |
| Konsekwencje braku | Wysokie kary finansowe dla firm, brak możliwości uzyskania wysokich dofinansowań. | Kary finansowe dla właścicieli/zarządców przy sprzedaży/wynajmie, niemożność zawarcia transakcji. |
Obowiązkowy audyt energetyczny: Kogo dotyczy i kiedy jest wymagany?
Przejdźmy teraz do sedna, czyli do kwestii obowiązkowości. To właśnie ona budzi najwięcej pytań i niejasności.
Właściciel domu jednorodzinnego i mieszkania: Kiedy audyt staje się koniecznością?
Dla większości osób fizycznych, czyli właścicieli domów jednorodzinnych czy mieszkań, którzy użytkują nieruchomość na własne potrzeby, audyt energetyczny nie jest generalnie obowiązkowy. Nie musimy go zlecać, jeśli nie planujemy żadnych większych inwestycji. Jednakże, sytuacja zmienia się diametralnie, gdy chcemy skorzystać z atrakcyjnych programów wsparcia finansowego na termomodernizację. W takich przypadkach, audyt energetyczny staje się niezbędnym warunkiem do ubiegania się o najwyższe poziomy dofinansowania, co w praktyce oznacza, że bez niego możemy stracić szansę na znaczące obniżenie kosztów remontu.
Wspólnoty i spółdzielnie mieszkaniowe: Klucz do zdobycia funduszy na remont
Podobnie jak w przypadku osób fizycznych, dla wspólnot i spółdzielni mieszkaniowych audyt energetyczny nie jest obligatoryjny sam w sobie dla wszystkich budynków wielorodzinnych. Staje się on jednak dokumentem kluczowym i warunkiem koniecznym, gdy wspólnota lub spółdzielnia planuje termomodernizację i chce pozyskać zewnętrzne wsparcie finansowe. Przykładem jest tu Premia Termomodernizacyjna z Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK), która jest znaczącym wsparciem dla tego typu inwestycji. Bez audytu, droga do tych funduszy jest po prostu zamknięta.Duże przedsiębiorstwa: Cykliczny obowiązek i wysokie kary za jego brak
Sytuacja wygląda zupełnie inaczej w przypadku dużych przedsiębiorstw. Zgodnie z Ustawą o efektywności energetycznej, firmy spełniające kryteria "dużego przedsiębiorcy" (czyli zatrudniające powyżej 250 pracowników lub posiadające roczny obrót powyżej 50 mln euro i sumę bilansową powyżej 43 mln euro) mają obowiązek cyklicznego przeprowadzania audytu energetycznego co 4 lata. Pierwsze audyty były wymagane w 2017 roku, kolejne w 2021, a następne przypadają na rok 2025. Należy pamiętać, że za niedopełnienie tego obowiązku grożą bardzo poważne konsekwencje finansowe kary mogą sięgać nawet 5% rocznego przychodu przedsiębiorstwa, co jest kwotą, która potrafi zaboleć nawet największe firmy.
Czy obowiązek dotyczy budynków publicznych i gospodarczych?
Nie ma osobnej kategorii "obowiązkowego audytu" dla budynków publicznych czy gospodarczych. Obowiązek ten wynika z przynależności podmiotu zarządzającego danym budynkiem do grupy zobowiązanych. Oznacza to, że jeśli budynek publiczny (np. urząd, szkoła) jest zarządzany przez dużą firmę (np. spółkę komunalną spełniającą kryteria dużego przedsiębiorstwa), to taki podmiot będzie musiał przeprowadzić audyt. Podobnie w przypadku budynków gospodarczych jeśli należą do dużego przedsiębiorstwa, to obowiązek audytu będzie go dotyczył. Od 2026 roku, jak za chwilę wyjaśnię, ten obowiązek obejmie również mniejsze firmy, jeśli przekroczą określony próg zużycia energii.
Zmiany w przepisach od 2026: Nowe obowiązki dla małych i średnich firm
To jest bardzo ważny punkt, na który chciałabym zwrócić szczególną uwagę, ponieważ dotyczy on wielu podmiotów, które do tej pory nie musiały myśleć o audycie energetycznym.
Koniec z kryterium wielkości: Teraz liczy się zużycie energii
Nadchodzące zmiany w przepisach, wynikające z nowelizacji ustawy o efektywności energetycznej oraz implementacji unijnej dyrektywy, znacząco rozszerzą krąg podmiotów objętych obowiązkiem audytu energetycznego. Od 11 października 2026 roku, kryterium wielkości firmy przestanie być jedynym wyznacznikiem. Kluczowym czynnikiem, który zdecyduje o obowiązku przeprowadzenia audytu, stanie się rzeczywiste zużycie energii przez przedsiębiorstwo, niezależnie od jego statusu jako MŚP czy dużej firmy. To rewolucyjna zmiana, która ma na celu objęcie obowiązkiem audytu tych podmiotów, które faktycznie mają największy wpływ na krajowe zużycie energii.
Próg 10 TJ (2,78 GWh): Kto znajdzie się na liście zobowiązanych?
Zgodnie z nowymi przepisami, obowiązek przeprowadzenia audytu energetycznego obejmie firmy z sektora MŚP, których średnie roczne zużycie energii (wszystkich nośników) w ciągu ostatnich trzech lat przekroczy 10 teradżuli (TJ). Dla lepszego zobrazowania, 10 TJ to około 2,78 gigawatogodzin (GWh). Jest to próg, który może zaskoczyć wiele średnich, a nawet niektórych małych przedsiębiorstw, które do tej pory nie brały pod uwagę konieczności przeprowadzania audytów. Warto już teraz zacząć monitorować swoje zużycie energii, aby uniknąć nieprzyjemnych niespodzianek w przyszłości.
Co dokładnie oznacza "średnie roczne zużycie wszystkich nośników energii"?
Definicja "średniego rocznego zużycia wszystkich nośników energii" jest szeroka i obejmuje całkowite zużycie energii przez przedsiębiorstwo, niezależnie od jej źródła. Należy wziąć pod uwagę nie tylko energię elektryczną, ale także gaz ziemny, ciepło sieciowe, paliwa wykorzystywane do transportu (np. benzyna, olej napędowy, LPG), węgiel, biomasę czy inne paliwa zużywane w procesach produkcyjnych lub do ogrzewania. Audytor będzie potrzebował dostępu do danych dotyczących zużycia wszystkich tych nośników z ostatnich trzech lat, aby prawidłowo ocenić, czy firma przekracza próg 10 TJ.
Nowy, wyższy próg 85 TJ: Kiedy audyt to za mało i potrzebny jest system zarządzania energią (ISO 50001)?
Zmiany idą jeszcze dalej. Od 11 października 2027 roku, firmy o średnim rocznym zużyciu energii powyżej 85 TJ (czyli około 23,61 GWh) będą miały jeszcze bardziej zaawansowany obowiązek. W ich przypadku cykliczny audyt energetyczny co 4 lata nie będzie już wystarczający. Będą one zobowiązane do wdrożenia i certyfikacji Systemu Zarządzania Energią (SZE), zgodnego z międzynarodową normą, taką jak ISO 50001. Posiadanie takiego certyfikowanego systemu zwalnia przedsiębiorstwo z obowiązku cyklicznego audytu energetycznego, ponieważ sam system zapewnia ciągłe monitorowanie i optymalizację zużycia energii.
Audyt energetyczny a dofinansowania: Jak maksymalnie wykorzystać wsparcie?
Jak już wspomniałam, audyt energetyczny to często brama do uzyskania znaczących środków na termomodernizację. Przyjrzyjmy się temu bliżej.
Program "Czyste Powietrze": Dlaczego audyt jest warunkiem kompleksowej termomodernizacji?
Dla osób fizycznych planujących kompleksową termomodernizację swojego domu jednorodzinnego, program "Czyste Powietrze" oferuje bardzo atrakcyjne dofinansowania. Jednakże, aby skorzystać z najwyższych poziomów wsparcia, audyt energetyczny jest obligatoryjny. Dlaczego? Ponieważ tylko on pozwala na precyzyjne określenie zakresu prac, które przyniosą największe oszczędności energetyczne i pozwolą osiągnąć wymagany w programie wskaźnik redukcji zużycia energii. Dobra wiadomość jest taka, że program "Czyste Powietrze" przewiduje również dofinansowanie samego audytu można uzyskać zwrot kosztów do 1200 zł, co znacząco obniża barierę wejścia.
Premia termomodernizacyjna z BGK: Jak audyt otwiera drogę do dodatkowych pieniędzy?
Audyt energetyczny jest również kluczowym dokumentem dla wspólnot i spółdzielni mieszkaniowych, a także innych podmiotów, które chcą ubiegać się o Premię Termomodernizacyjną z Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK). Ta premia to forma wsparcia finansowego dla inwestycji, które mają na celu poprawę efektywności energetycznej budynków, np. poprzez ocieplenie, wymianę okien czy modernizację systemów grzewczych. Bez profesjonalnie wykonanego audytu, który wskaże zakres i efektywność planowanych prac, uzyskanie tej premii jest niemożliwe. Audyt jest podstawą do obliczenia wysokości wsparcia i weryfikacji spełnienia kryteriów programu.
Czy koszt wykonania audytu można sfinansować z dotacji?
Tak, jak najbardziej! To bardzo dobra wiadomość dla wielu inwestorów. Koszt wykonania audytu energetycznego może być częściowo sfinansowany z dotacji, co jest znaczącym ułatwieniem. W ramach wspomnianego programu "Czyste Powietrze" można uzyskać dofinansowanie do 1200 zł na pokrycie kosztów audytu. Jest to zachęta, aby nie rezygnować z tego cennego narzędzia, które w dłuższej perspektywie przyniesie wymierne korzyści finansowe w postaci niższych rachunków za energię.
Audyt energetyczny krok po kroku: Od wyboru audytora do raportu
Jeśli już wiesz, że audyt energetyczny jest dla Ciebie lub Twojej firmy konieczny, warto poznać proces jego realizacji.
Jak znaleźć i zweryfikować uprawnionego audytora?
Wybór odpowiedniego audytora energetycznego to klucz do sukcesu. Ważne jest, aby był to doświadczony i certyfikowany specjalista. Gdzie go szukać? Można skorzystać z Centralnego Rejestru Charakterystyki Energetycznej Budynków, prowadzonego przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii, gdzie znajdziemy listę osób uprawnionych do sporządzania świadectw i audytów. Zawsze warto sprawdzić kwalifikacje audytora, jego doświadczenie oraz referencje. Pamiętaj, że profesjonalny audyt to inwestycja, która się zwraca, dlatego nie warto oszczędzać na jakości.
Jakie dokumenty przygotować przed wizytą specjalisty?
Aby usprawnić pracę audytora i zapewnić dokładność raportu, warto przygotować następujące dokumenty:
- Projekty budowlane budynku (architektoniczno-budowlane, instalacyjne), jeśli są dostępne.
- Rachunki za energię (elektryczną, gaz, ciepło sieciowe, paliwa) z ostatnich 3 lat to klucz do analizy zużycia.
- Informacje o systemach grzewczych i wentylacyjnych (typ kotła, wiek, moc, itp.).
- Informacje o izolacji termicznej (rodzaj materiałów, grubości, rok wykonania).
- Dane dotyczące stolarki okiennej i drzwiowej (rodzaj, rok montażu).
- Wszelkie protokoły z przeglądów technicznych instalacji.
Im więcej szczegółowych danych dostarczymy, tym precyzyjniejszy i bardziej wartościowy będzie audyt.
Co zawiera profesjonalny raport z audytu i jak interpretować jego wyniki?
Profesjonalny raport z audytu energetycznego to kompleksowy dokument. Zazwyczaj zawiera on szczegółową analizę stanu obecnego budynku i jego systemów, ocenę jego efektywności energetycznej oraz identyfikację słabych punktów. Następnie audytor przedstawia propozycje usprawnień, takie jak ocieplenie przegród, wymiana okien, modernizacja systemu grzewczego czy instalacja odnawialnych źródeł energii. Dla każdej propozycji podawane są szacowane oszczędności energetyczne i finansowe, a także kosztorys wdrożenia oraz wskaźniki efektywności ekonomicznej (np. prosty czas zwrotu inwestycji). Interpretując wyniki, należy zwrócić uwagę na to, które rozwiązania oferują najlepszy stosunek korzyści do kosztów i są realistyczne do wdrożenia.
Ile to kosztuje i jak długo jest ważny wykonany audyt?
Koszt audytu energetycznego dla domu jednorodzinnego zazwyczaj waha się w przedziale od 1000 do 2500 zł, w zależności od wielkości i złożoności budynku oraz lokalizacji. Dla większych obiektów, takich jak budynki wielorodzinne czy przemysłowe, cena będzie odpowiednio wyższa. Wykonany audyt energetyczny jest ważny przez 10 lat, pod warunkiem, że w budynku nie zostaną przeprowadzone istotne zmiany konstrukcyjne lub modernizacyjne, które mogłyby wpłynąć na jego charakterystykę energetyczną. W przypadku takich zmian, audyt powinien zostać zaktualizowany.Konsekwencje braku audytu: Kary i utracone korzyści
Zaniechanie obowiązku audytu energetycznego może mieć poważne konsekwencje, zarówno finansowe, jak i strategiczne.
Kary dla przedsiębiorstw: Jak wysokie mogą być i kto je nakłada?
Dla dużych przedsiębiorstw, które nie dopełnią obowiązku cyklicznego audytu energetycznego, konsekwencje mogą być bardzo dotkliwe. Ustawa o efektywności energetycznej przewiduje kary finansowe w wysokości do 5% rocznego przychodu przedsiębiorstwa. To ogromna kwota, która może znacząco obciążyć budżet firmy. Za nakładanie tych kar odpowiedzialny jest Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (URE), który ma uprawnienia do kontroli i egzekwowania przestrzegania przepisów. Warto pamiętać, że od 2026 roku, gdy obowiązek obejmie również MŚP z wysokim zużyciem energii, te kary będą dotyczyć szerszego grona podmiotów.
Czy osoba fizyczna może zostać ukarana za brak audytu?
W przypadku osób fizycznych, które są właścicielami domów jednorodzinnych lub mieszkań i użytkują je na własne potrzeby, nie ma bezpośrednich kar za brak audytu energetycznego, ponieważ dla nich nie jest on obowiązkowy. Jednakże, należy pamiętać, że brak świadectwa charakterystyki energetycznej przy sprzedaży lub wynajmie nieruchomości wiąże się z karami finansowymi. Co więcej, jeśli osoba fizyczna nie wykona audytu, a planowała ubiegać się o wysokie dofinansowanie (np. z programu "Czyste Powietrze"), to po prostu nie otrzyma wsparcia, co jest swego rodzaju "karą" w postaci utraconych korzyści.
Przeczytaj również: Charakterystyka energetyczna: Obowiązek czy szansa na oszczędności?
Utrata szansy na dofinansowanie: Ukryty koszt zaniechania
Dla właścicieli domów, wspólnot i spółdzielni mieszkaniowych, główną i często niedocenianą konsekwencją braku audytu energetycznego jest utrata możliwości skorzystania z atrakcyjnych programów dofinansowań na termomodernizację. Te programy oferują znaczące wsparcie finansowe, które może pokryć dużą część kosztów inwestycji, a bez audytu są one niedostępne. W dłuższej perspektywie oznacza to, że brak audytu przekłada się na znacznie wyższe koszty eksploatacji budynku, wynikające z nieefektywnego zużycia energii. To ukryty koszt zaniechania, który może być znacznie większy niż jednorazowy wydatek na audyt.
